{"id":24685,"date":"2023-10-08T13:32:38","date_gmt":"2023-10-08T13:32:38","guid":{"rendered":"https:\/\/5lo.lublin.pl\/?p=24685"},"modified":"2023-10-08T13:32:42","modified_gmt":"2023-10-08T13:32:42","slug":"historyczne-postacie-w-pazdzierniku","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/5lo.lublin.pl\/?p=24685","title":{"rendered":"HISTORYCZNE POSTACIE W PA\u0179DZIERNIKU"},"content":{"rendered":"\n

9 pa\u017adziernika 2016<\/strong>
W wieku 90 lat zmar\u0142 re\u017cyser Andrzej Wajda. By\u0142 on jednym z najwybitniejszych i najpopularniejszych polskich re\u017cyser\u00f3w oraz\u00a0wsp\u00f3\u0142tw\u00f3rc\u0105 polskiej szko\u0142y filmowej. Wielu wybitnych ludzi filmu w\u0142a\u015bnie jemu zawdzi\u0119cza swoj\u0105 karier\u0119 i sukcesy. W latach 1946-50 Andrzej Wajda studiowa\u0142 malarstwo na Akademii Sztuk Pi\u0119knych w Krakowie, a nast\u0119pnie re\u017cyseri\u0119 w \u0141odzi. Pierwsze kroki w zawodzie stawia\u0142 u boku\u00a0Aleksandra Forda\u00a0przy realizacji filmu „Pi\u0105tka z ulicy Barskiej”. By\u0142 re\u017cyserem niezwykle p\u0142odnym i wszechstronnym. Ma na swoim koncie filmy psychologiczne, historyczne, polityczne i adaptacje dzie\u0142 literatury pi\u0119knej. W ka\u017cdym z tych gatunk\u00f3w artysta stworzy\u0142 obrazy, kt\u00f3re na sta\u0142e wesz\u0142y do historii polskiego kina. W dow\u00f3d uznania za wybitne zas\u0142ugi w dziedzinie filmu Wajda otrzyma\u0142 wiele presti\u017cowych nagr\u00f3d. Jest m.in. doktorem honoris causa kilku uniwersytet\u00f3w i kawalerem orderu Legii Honorowej. W latach 1989-91 by\u0142 senatorem RP.
W 2000 r. Andrzej Wajda jako pierwszy filmowiec w polskiej historii otrzyma\u0142 nagrod\u0119 Oscara za ca\u0142okszta\u0142t tw\u00f3rczo\u015bci. W czerwcu tego samego roku artysta zosta\u0142 uhonorowany tytu\u0142em doktora honoris causa warszawskiej Akademii Sztuk Pi\u0119knych.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n

\u2022           14 pa\u017adziernika 1864<\/strong><\/p>\n\n\n\n

We wsi Strawczyn (obecnie Wojew\u00f3dztwo \u015awi\u0119tokrzyskie) urodzi\u0142 si\u0119 Stefan \u017beromski, wybitny polski prozaik, publicysta i dramaturg. Nosi\u0142 takie pseudonimy jak Maurycy Zych, czy te\u017c J\u00f3zef Katerla.<\/p>\n\n\n\n

Pochodzi\u0142 z ubogiej rodziny szlacheckiej. Jego ojciec dzier\u017cawi\u0142 folwark w Ciekotach i tam te\u017c dorasta\u0142 \u017beromski. Dosy\u0107 szybko zmarli mu rodzice. Nast\u0119pnie podj\u0105\u0142 nauk\u0119 w gimnazjum kieleckim i utrzymywa\u0142 si\u0119 z udzielania korepetycji. P\u00f3\u017aniej uczy\u0142 si\u0119 w szkole weterynaryjnej w Warszawie, ale jej nie uko\u0144czy\u0142 z braku pieni\u0119dzy. Rozpocz\u0105\u0142 prac\u0119 jako guwerner na dworach szlacheckich i dzi\u0119ki znajomo\u015bci\u0105 w 1892 roku wyjecha\u0142 do Szwajcarii, gdzie zosta\u0142 bibliotekarzem w Muzeum Polskim w Rapperswilu. Nast\u0119pnie przebywa\u0142 w Na\u0142\u0119czowie i Zakopanem. Od 1919 roku na sta\u0142e zamieszka\u0142 w Warszawie, gdzie zacz\u0105\u0142 swoje pierwsze opowiadania i powie\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

Najs\u0142ynniejsze z nich to: \u201eSyzyfowe prace”, \u201ePrzedwio\u015bnie”, \u201eRozdziobi\u0105 nas kruki, wrony”, \u201eSi\u0142aczka” czy \u201eLudzie bezdomni”<\/p>\n\n\n\n

W 1924 roku zosta\u0142 nominowany do Literackiej Nagrody Nobla, ale nie otrzyma\u0142 jej. Pod koniec \u017cycia by\u0142 atakowany g\u0142\u00f3wnie za wydanie „Przedwio\u015bnia”, mimo to wielu go docenia\u0142o. Otrzyma\u0142 Pa\u0144stwow\u0105 Nagrod\u0119 Literack\u0105.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n

\u2022           29 pa\u017adziernika 1824<\/strong><\/p>\n\n\n\n

W Nowym Wi\u015bniczu urodzi\u0142 si\u0119 Juliusz Kossak. Technik\u0105 malarsk\u0105 najcz\u0119\u015bciej stosowan\u0105 przez Kossaka by\u0142a akwarela, czyli nak\u0142adanie na papier barw rozpuszczonych w wodzie. Dzi\u0119ki temu dzie\u0142a by\u0142y delikatne, wr\u0119cz ulotne, a ich kolorystyka pozostawa\u0142a jasna. Tematami, jakie zazwyczaj pojawia\u0142y si\u0119 na jego obrazach, by\u0142y przede wszystkim sceny batalistyczne, portrety wybitnych postaci historycznych, pejza\u017ce inspirowane przyrod\u0105 oraz folklorem oraz sceny rodzajowe (najcz\u0119\u015bciej ukazuj\u0105ce konie).
Juliusz Kossak wychowywany by\u0142 w duchu patriotyzmu, dlatego tak cz\u0119sto si\u0119ga\u0142 w swoim malarstwie do historii. Pragn\u0105\u0142 w ten spos\u00f3b oddzia\u0142ywa\u0107 na spo\u0142ecze\u0144stwo kraju podzielonego mi\u0119dzy trzech zaborc\u00f3w. Jego obrazy podejmuj\u0105ce tak\u0105 tematyk\u0119 do dzisiaj ciesz\u0105 si\u0119 wielkim uznaniem oraz nies\u0142abn\u0105c\u0105 popularno\u015bci\u0105<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure><\/div>\n\n
\n
\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n

\u2022\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 31 pa\u017adziernika 1424\u00a0<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Urodzi\u0142 si\u0119 W\u0142adys\u0142aw Warne\u0144czyk, kr\u00f3l Polski i W\u0119gier. Za jego panowania zawarto pok\u00f3j w Brze\u015bciu Kujawskim, kt\u00f3ry wojn\u0119 polsko-krzy\u017cack\u0105. Zerwa\u0142 rozejm w Segedynie i wypowiedzia\u0142 wojn\u0119 Turcji. Zgin\u0105\u0142 w bitwie pod Warn\u0105. Jego cia\u0142a nigdy nie odnaleziono, przez co z jego \u015bmierci\u0105 wi\u0105\u017ce si\u0119 wiele legend.<\/p>\n\n\n\n

    \n
  • 30 pa\u017adziernika<\/strong> \u2013 w 1611 roku zmar\u0142 Karol IX Waza, kr\u00f3l Szwecji<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n

    Karol IX Waza zwany te\u017c Suderma\u0144skim (1550-1611) \u2013 syn Gustawa I Wazy i Ma\u0142gorzaty Leijonhufvud, brat Eryka XIV i Jana III Wazy, od 1604 r. kr\u00f3l SzwecjiPochowany zosta\u0142 w katedrze w Str\u00e4ngn\u00e4s.<\/p>\n\n\n

    \n
    \"\"<\/figure><\/div>\n\n\n

    1560 r.  Karol zosta\u0142 ksi\u0119ciem Sudermanii<\/p>\n\n\n\n

    1568 r. pom\u00f3g\u0142 swojemu bratu Janowi w obaleniu Eryka XIV i obj\u0119ciu tronu<\/p>\n\n\n\n

     1594 r. zosta\u0142 regentem<\/p>\n\n\n\n

     1599 r. pozbawi\u0142 tronu swojego bratanka Zygmunta III Waz\u0119, kr\u00f3la Polski, co zapocz\u0105tkowa\u0142o d\u0142ugotrwa\u0142e wojny polsko-szwedzkie<\/p>\n\n\n\n

     1605 r. zosta\u0142 pobity pod Kircholmem, ale zdo\u0142a\u0142 opanowa\u0107 i utrzyma\u0107 Estoni\u0119<\/p>\n\n\n\n

    PANOWANIE KAROLA IX<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Po odje\u017adzie Zygmunta ksi\u0105\u017c\u0119 Karol przej\u0105\u0142 w\u0142adz\u0119 nad krajem, rozprawiaj\u0105c si\u0119 z jego stronnikami. M.in. pozbawiony stanowiska arcybiskupa i osadzony we wi\u0119zieniu zosta\u0142 Abraham Angermannus, kt\u00f3ry w konflikcie nie opowiedzia\u0142 si\u0119 po stronie Karola. W Kalmarze i Finlandii, przez d\u0142ugi okres wiernymi Zygmuntowi, rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 krwawe porachunki ze stronnikami kr\u00f3la. W 1600 w Link\u00f6ping przed s\u0105dem stan\u00f3w stan\u0119li cz\u0142onkowie rady, kt\u00f3rzy zostali wydani Karolowi przez Zygmunta po bitwie pod St\u00e5ngebro. Zostali oni skazani na \u015bmier\u0107 i \u015bci\u0119ci (krwawa \u0142a\u017ania w Link\u00f6ping, Link\u00f6pings blodbad). Tak\u017ce w nast\u0119pnych latach sytuacja pozostawa\u0142a napi\u0119ta w zwi\u0105zku z niezadowoleniem arystokracji z rz\u0105d\u00f3w Karola. Wielu jej przedstawicieli uda\u0142o si\u0119 na emigracj\u0119 na dw\u00f3r Zygmunta, ratuj\u0105c w ten spos\u00f3b swe \u017cycie.<\/p>\n\n\n\n

    W 1599 zebra\u0142 si\u0119 w J\u00f6nk\u00f6ping riksdag, na kt\u00f3rym stany wezwa\u0142y Zygmunta do powrotu do kraju i przej\u015bcia na luteranizm albo wys\u0142ania do Szwecji swego syna, W\u0142adys\u0142awa, kt\u00f3ry mia\u0142 zosta\u0107 wychowany w wierze protestanckiej przez ksi\u0119cia Karola. W razie niespe\u0142nienia tych warunk\u00f3w, Zygmunt mia\u0142 utraci\u0107 koron\u0119 szwedzk\u0105. Riksdag w Link\u00f6ping w 1600 uzna\u0142 ksi\u0119cia Karola kr\u00f3lem, za\u015b Wazowie z linii Jana III odsuni\u0119ci od prawa dziedziczenia tronu. Ksi\u0105\u017c\u0119 Karol nadal jednak unika\u0142 przyj\u0119cia tytu\u0142u kr\u00f3lewskiego i do 1603 rz\u0105dzi\u0142 pa\u0144stwem jako regent. Na riksdagu w Norrk\u00f6ping w 1604 pretensji do korony zrzek\u0142 si\u0119 najm\u0142odszy syn Jana III, Jan, ksi\u0105\u017c\u0119 \u00d6sterg\u00f6tland. W\u0142adz\u0119 po Karolu dziedziczy\u0107 mieli jego potomkowie. Koronacja Karola odby\u0142a si\u0119 w katedrze w Uppsali dopiero w 1607<\/p>\n\n\n\n

     WOJNY KAROLA IX<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Od kl\u0119ski Zygmunta pod St\u00e5ngrbro a\u017c do \u015bmierci Karola, Szwecja uwik\u0142ana by\u0142a w kolejne wojny, z kt\u00f3rych tylko jedna zako\u0144czy\u0142a si\u0119 za jego \u017cycia. Pierwsza z tych wojen by\u0142a po cz\u0119\u015bci kontynuacj\u0105 wojny z Zygmuntem i w historiografii szwedzkiej jest ona nazywana drug\u0105 wojn\u0105 polsk\u0105 (andra polska kriget).<\/p>\n\n\n\n

    Po powrocie do Polski, Zygmunt obieca\u0142 w zamian za wsparcie zbrojne szwedzk\u0105 Estoni\u0119. Karol zdecydowa\u0142 si\u0119 na atak i w sierpniu 1600 wyl\u0105dowa\u0142 na czele swej armii w Rewlu. Pocz\u0105tkowo odnosi\u0142 sukcesy, korzystaj\u0105c z nie przygotowania strony polskiej do wojny. Polski sejm odm\u00f3wi\u0142 na pocz\u0105tku \u015brodk\u00f3w na wojn\u0119 ze Szwecj\u0105, kt\u00f3r\u0105 uwa\u017cano za prywatn\u0105 spraw\u0119 Zygmunta. M\u00f3g\u0142 on jedynie polega\u0107 na oddzia\u0142ach zaci\u0119\u017cnych. Sukcesy szwedzkie spowodowa\u0142y jednak, \u017ce w styczniu 1601 sejm zdecydowa\u0142 si\u0119 wesprze\u0107 kr\u00f3la. W roku 1601 strona szwedzka nie odnios\u0142a ju\u017c wi\u0119kszych sukces\u00f3w i g\u0142\u00f3wnodowodz\u0105cy armii szwedzkiej w Inflantach, Johann von Nassau-Siegen, zrzek\u0142 si\u0119 dow\u00f3dztwa w 1602.<\/p>\n\n\n

    \n
    \"\"<\/figure><\/div>\n\n\n

    Aleksander Jagiello\u0144czyk<\/strong> (ur. 5 sierpnia 1461r. w Krakowie, zm. 19 sierpnia 1506r. w Wilnie)<\/p>\n\n\n\n

    Kr\u00f3l Polski w latach 1501-1506, wielki ksi\u0105\u017c\u0119 litewski od 1492 roku, z dynastii Jagiellon\u00f3w. By\u0142 czwartym synem Kazimierza IV Jagiello\u0144czyka i El\u017cbiety Rakuszanki.            <\/p>\n\n\n

    \n
    \"\"<\/figure><\/div>\n\n\n

    12 grudnia 1501 w katedrze na Wawelu koronowany zosta\u0142 na kr\u00f3la Polski przez najm\u0142odszego syna Kazimierza Jagiello\u0144czyka i swojego brata arcybiskupa gnie\u017anie\u0144skiego i prymasa Polski kardyna\u0142a Fryderyka Jagiello\u0144czyka w obecno\u015bci m.in. matki El\u017cbiety Rakuszanki. \u017bona Aleksandra nie zosta\u0142a koronowana na kr\u00f3low\u0105 Polski, czemu sprzeciwiali si\u0119 biskupi, gdy\u017c wyznawa\u0142a wiar\u0119 prawos\u0142awn\u0105. Koron\u0119 uzyska\u0142 dopiero po podpisaniu dw\u00f3ch akt\u00f3w ustrojowych, przygotowanych przez mo\u017cnow\u0142adc\u00f3w polskich: o zrzeczeniu si\u0119 swych praw dziedzicznych do Litwy i zacie\u015bnieniu unii polsko-litewskiej (unia mielnicka, 1501) oraz przyznaniu w\u0142adzy w kraju senatowi na mocy przywileju mielnickiego, co rych\u0142o nast\u0105pi\u0142o. By\u0142o to r\u00f3wnoznaczne z poddaniem kr\u00f3la kontroli magnat\u00f3w.<\/p>\n\n\n

    \n
    \"\"<\/figure><\/div>\n\n\n

    Du\u017cy wp\u0142yw na jego wykszta\u0142cenie i wychowanie wywar\u0142 Jan D\u0142ugosz. Kroniki przekaza\u0142y, \u017ce kr\u00f3l mia\u0142 pod\u0142u\u017cn\u0105 twarz, ciemne w\u0142osy, by\u0142 kr\u0119py i ko\u015bcisty, przewy\u017csza\u0142 swoje rodze\u0144stwo pod wzgl\u0119dem fizycznym, chocia\u017c umys\u0142owo by\u0142 najs\u0142abszym z braci, brakowa\u0142o mu szczeg\u00f3lnie tak cenionego w\u00f3wczas daru wymowy. W sprawowaniu rz\u0105d\u00f3w rekompensowa\u0142 to umiej\u0119tno\u015bci\u0105 doboru doskona\u0142ych doradc\u00f3w i wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w. Od samego pocz\u0105tku by\u0142 przez ojca przeznaczony na tron wielkoksi\u0105\u017c\u0119cy na Litwie, kt\u00f3ry po desygnacji obj\u0105\u0142 20 sierpnia 1492 r.<\/p>\n\n\n\n

    Cen\u0105 za obj\u0119cie tronu litewskiego by\u0142o wydanie przez Aleksandra 6 sierpnia 1492 r. przywileju na rzecz mo\u017cnow\u0142adztwa litewskiego, w kt\u00f3rym rozszerzono prerogatywy rady wielkoksi\u0105\u017c\u0119cej i podkre\u015blono separatyzm litewski.<\/p>\n\n\n\n

    W pierwszych dw\u00f3ch latach panowania stoczy\u0142 wojn\u0119 z Wielkim Ksi\u0119stwem Moskiewskim, kt\u00f3ra zako\u0144czy\u0142a si\u0119 utrat\u0105 cz\u0119\u015bci ziem.<\/p>\n\n\n\n

    Uk\u0142adaj\u0105c pokojowe stosunki z Moskw\u0105 w dniu 18 lutego 1495 roku wzi\u0105\u0142 \u015blub z Helen\u0105, c\u00f3rk\u0105 wielkiego ksi\u0119cia moskiewskiego. Jednak Moskwa, wspierana przez Tatar\u00f3w ju\u017c pi\u0119\u0107 lat p\u00f3\u017aniej rozpocz\u0119\u0142a now\u0105 wojn\u0119 litewsko-moskiewsk\u0105 wkraczaj\u0105c zbrojnie na tereny Litwy. Aleksander Jagiello\u0144czyk zawar\u0142 przeciw Moskwie pakt z zakonem krzy\u017cackim przeciwko ksi\u0119stwu moskiewskiemu. Po \u015bmierci Jana Olbrachta zosta\u0142 wybrany przez sejm walny obraduj\u0105cy w Piotrkowie w dniu 3 pa\u017adziernika 1501 roku jego nast\u0119pc\u0105 na krakowskim tronie. Zawiadomiony przez delegacj\u0119 sejmu pilnie wyruszy\u0142 po koron\u0119 polsk\u0105, licz\u0105c na wsparcie w wojnie z Moskw\u0105.<\/p>\n\n\n

    \n
    \"\"<\/figure><\/div>\n\n\n

    4 pa\u017adziernika 1705 r.-<\/strong> koronacja Stanis\u0142awa Leszczy\u0144skiego na kr\u00f3la Polski<\/p>\n\n\n\n

    Stanis\u0142aw Leszczy\u0144ski (20 pa\u017adziernika 1677 we Lwowie, zm. 23 lutego 1766 w Lun\u00e9ville) – kr\u00f3l Polski w latach 1704\u20131709 i 1733\u20131736, syn Rafa\u0142a \u0141aszczy\u0144skiego i Anny z Jab\u0142onowskich.<\/p>\n\n\n\n

    W kolegiacie \u015bw. Jana Chrzciciela w Warszawie arcybiskup lwowski Konstanty J\u00f3zef Zieli\u0144ski w towarzystwie biskupa Jana Gni\u0144skiego koronowa\u0142 na kr\u00f3la Polski Stanis\u0142awa Leszczy\u0144skiego. Pocz\u0105tkowo w 1704r. z\u0142o\u017cy\u0142 on zobowi\u0105zanie, \u017ce koron\u0119 przyjmie jedynie w depozyt i przeka\u017ce j\u0105 Jakubowi Sobieskiemu, lecz tego nie dokona\u0142. 12 lipca 1704 r. sejm elekcyjny potwierdzi\u0142 wyb\u00f3r nowego kr\u00f3la. Koronacji dokonano wbrew zakazowi papie\u017ca, kt\u00f3ry zakazywa\u0142 biskupom udzia\u0142u w tym wydarzeniu, jednak Zieli\u0144ski i \u015awi\u0119cicki zlekcewa\u017cyli ten zakaz. Stanis\u0142aw Leszczy\u0144ski panowa\u0142 w Polsce do 8 lipca 1709r., lecz 1733r. zn\u00f3w zosta\u0142 kr\u00f3lem i abdykowa\u0142 w styczniu 1736r.<\/p>\n\n\n

    \n
    \"\"<\/figure><\/div>\n\n\n

    Autorzy:<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Kacper Pacho\u0142<\/p>\n\n\n\n

    Klaudia Kierepka<\/p>\n\n\n\n

    Monika Ostrowska<\/p>\n\n\n\n

    Natalia Wolska<\/p>\n\n\n\n

    Kornelia Gro\u0144ska<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    9 pa\u017adziernika 2016W wieku 90 lat zmar\u0142 re\u017cyser Andrzej Wajda. By\u0142 on jednym z najwybitniejszych i najpopularniejszych polskich re\u017cyser\u00f3w oraz\u00a0wsp\u00f3\u0142tw\u00f3rc\u0105 polskiej szko\u0142y filmowej. Wielu wybitnych ludzi filmu w\u0142a\u015bnie jemu zawdzi\u0119cza swoj\u0105 karier\u0119 i sukcesy. W latach 1946-50 Andrzej Wajda studiowa\u0142 malarstwo na Akademii Sztuk Pi\u0119knych w Krakowie, a nast\u0119pnie re\u017cyseri\u0119 w \u0141odzi. Pierwsze kroki w […]<\/p>\n","protected":false},"author":29,"featured_media":24696,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1,133],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/5lo.lublin.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/24685"}],"collection":[{"href":"https:\/\/5lo.lublin.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/5lo.lublin.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/5lo.lublin.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/29"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/5lo.lublin.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=24685"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/5lo.lublin.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/24685\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":24697,"href":"https:\/\/5lo.lublin.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/24685\/revisions\/24697"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/5lo.lublin.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/24696"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/5lo.lublin.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=24685"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/5lo.lublin.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=24685"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/5lo.lublin.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=24685"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}